Verdoving bij kinderen aan de tandarts: welke mogelijkheden zijn er tegenwoordig?

Het is een vraag die veel ouders bezighoudt zodra hun kind een vulling nodig heeft: krijgt mijn kind een prik, en zijn er alternatieven? Het antwoord is geruststellender dan veel ouders verwachten. De mogelijkheden voor pijnbestrijding en verdoving in de kindertandheelkunde zijn de afgelopen jaren flink uitgebreid, en de tijd dat een kind gewoon flink moest zijn in de stoel ligt gelukkig ver achter ons.

Waarom verdoving bij kinderen extra aandacht verdient

Pijn tijdens een tandheelkundige behandeling is voor iedereen vervelend, maar bij kinderen is de inzet hoger. Eén pijnlijke ervaring op jonge leeftijd kan de basis leggen voor jarenlange tandartsangst. Onderzoek laat consequent zien dat volwassenen met ernstige tandartsangst die angst vrijwel altijd in hun kindertijd hebben opgelopen. Goede pijnbestrijding bij kinderen is dus niet alleen een kwestie van comfort op dat moment, maar een investering in een leven lang ontspannen tandartsbezoek.

Daarom werken kindertandartsen met een opbouwende aanpak. Kleine behandelingen aan melktanden kunnen soms zelfs zonder verdoving, omdat melktanden minder gevoelig zijn dan blijvende tanden. Is verdoving wel nodig, dan wordt die stap voor stap geïntroduceerd, in taal die bij het kind past.

Van verdovingszalf tot roesje

De standaardverdoving is nog altijd de lokale verdoving via een injectie. Maar de manier waarop die wordt gegeven, maakt een wereld van verschil. Bij kinderen wordt de plek eerst verdoofd met een zalf of gel, zodat de prik zelf nauwelijks voelbaar is. De injectie gebeurt langzaam en vaak buiten het zicht van het kind, terwijl de behandelaar afleidt met een verhaal. Veel kinderen hebben achteraf niet eens door dat ze een prik hebben gehad. Een overzicht van hoe zo’n verdoving bij de kindertandarts precies in zijn werk gaat, helpt ouders om hun kind thuis goed voor te bereiden zonder enge woorden te gebruiken.

Voor kinderen bij wie een gewone verdoving niet haalbaar is, bijvoorbeeld door hevige angst, een sterke kokhalsreflex of een verstandelijke beperking, bestaan er aanvullende opties. Lachgas is daarvan de bekendste: een mengsel van zuurstof en lachgas via een neuskapje dat het kind ontspannen en licht zweverig maakt, terwijl het gewoon aanspreekbaar blijft. De werking is binnen enkele minuten uitgewerkt. Een stap verder is behandeling onder sedatie, in de volksmond het roesje, waarbij een arts het kind met medicatie in een diepe ontspanning brengt. En in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld bij zeer jonge kinderen met veel gaatjes, kan behandeling onder volledige narcose in een kliniek of ziekenhuis de beste keuze zijn.

Angst aanpakken werkt beter dan angst omzeilen

Hoe waardevol al deze middelen ook zijn, ze zijn geen vervanging voor het echte werk: het kind leren dat de tandarts te vertrouwen is. Sedatie en narcose lossen het probleem van dat moment op, maar nemen de onderliggende angst niet weg. Daarom combineren gespecialiseerde praktijken verdovingstechnieken altijd met gedragsmatige begeleiding. Denk aan wenafspraken waarin niets gebeurt behalve kennismaken, aan de tell-show-do-methode waarbij elk instrument eerst wordt uitgelegd en getoond, en aan het opbouwen van behandelingen van makkelijk naar moeilijk. Wie wil weten hoe zo’n traject eruitziet, vindt goede uitleg over de aanpak van tandartsangst bij praktijken die zich daarin hebben gespecialiseerd.

Wat kun je als ouder doen?

De belangrijkste rol van ouders is misschien wel: niet te veel doen. Kondig de afspraak neutraal aan, vermijd woorden als prik, pijn en boor, ook in geruststellende zin, want “het doet geen pijn” plant juist het idee dat het pijn zou kunnen doen. Beantwoord vragen eerlijk maar kort, en laat de uitleg over de behandeling aan de professional over. Die weet precies welke woorden werken.

En stel de behandeling niet uit vanwege je eigen twijfels. Een klein gaatje dat nu eenvoudig en comfortabel te vullen is, wordt over een half jaar een grote behandeling. Met de huidige mogelijkheden hoeft geen enkel kind meer met pijn of paniek in de stoel te liggen. Dat is misschien wel de grootste vooruitgang die de tandheelkunde de afgelopen decennia heeft geboekt.